تکنیک های عکاسی با تلفن همراه
نخستین کارگاه آموزشی با موضوع « عکاسی و فیلمسازی خلاق با تلفن همراه» که توسط جشنواره ی فیلم و عکس همراه تهران و به بهانه ی ششمین نمایشگاه رسانه های دیجیتال تدارک دیده شده بود، روز سه شنبه 18 مهرماه از ساعت 16 الی 18 در محل سالن کارگاه ها و نشست های نمایشگاه، واقع در مصلی امام خمینی، برگزار شد. در این کارگاه دکتر مهدی مقیم نژاد به بیان مباحثی در زمینه مبانی عکاسی و شناخت تصویر و تکنیک های عکاسی با تلفن همراه پرداخت.
در ادامه خلاصه ای از مباحث آموزشی کارگاه مزبور را می خوانید.
مقیم نژاد: 50 درصد مردم به وسیله ی تلفن همراه امکان ثبت بی واسطه تصویر در لحظات ومکان های مختلف را دارند
در نخستین کارگاه آموزشی برگزار شده توسط جشنواره فیلم و عکس همراه تهران، دکتر مقیم نژاد پس از بیان مطالبی در زمینه ی مبانی کلی شناخت تصویر و عکاسی، به فناوری لنزها در دوربین های عکاسی پرداخت و گفت: پیشرفتی که در فناوری لنزهای عکاسی صورت گرفت، به مراتب پیچیده تر از فناوری ای بود که در ساخت بدنه های دوربین عکاسی از آن استفاده شد. به همین دلیل است که برای تهیه دوربین عکاسی بخش عمده کیفیت به لنزی بستگی دارد که روی آن قرار دارد و گاهی هزینه ای که برای پرداخت یک لنز پرداخت می شود از بدنه دوربین عکاسی بیشتر است.
99 درصد دوربین های قطع کوچک مجهز به نورسنج اند
در50 ساله گذشته تکنولوژی های مختلفی در جهت وضوح تصویر، نورسنجی و المان هایی که برای ثبت تصویر به عکاس کمک می کنند، به کار گرفته شد. نورسنج در دوربین های قطع کوچک، حجم و میزان نور موجود را براساس فرمول هایی می خواند و به عکاس می فهماند برای اینکه نور کافی به ماده حساس برسد باید از چه ابزاری کمک بگیرد. 99 درصد دوربین های قطع کوچک به نورسنج مجهزاند.
اما نورسنج هایی مجزا و خارج از دوربین، با دقت عمل بیشتری وجود دارند که معمولاً برای عکاسی با دوربین های قطع بزرگ و متوسط از آن ها استفاده می شود. نورسنج های دوربین های کوچک میزان نور، رنگ یا دمای نور و حجم نور محیط را تشخیص می دهند. در سیستم عکاسی فوتوشیمیایی، نورسنج ها تنها وظبفه ی خوانش نور را برعهده دارند و برای تغییر دمای نور باید از فیلم یا فیلترهای مختلف استفاده شود. در دوربین های دیجیتال معمولاً نیاز به تغییرکاربری نیست و گزینه هایی در این دوربین ها وجود دارد که در هر لحظه امکان تنظیم رنگ را فراهم می کند. معمولاً زبان نورسنج ها بر اساس علائم استاندار مشخصی شکل گرفته است. نورسنج ها در دوربین های قدیمی تر به شکل عقربه ای عمل می کردند و اگر از ویزور دوربین نگاه می کردید، عقربه ای را می دیدید که مدام در حال تغییر بود و شاخصی برای اعتدال نیز وجود داشت. اگر عقربه در این نقطه قرار می گرفت، نشان از تنظیم درست دوربین و کفایت نور داشت. بعدها این عقربه به چراغ هایی تبدیل شد که با رنگ قرمز و سبز، کمبود نور یا کافی بودن آن را نشان می داد. در نورسنج های دوربین های جدید با عدد میزان نور به عکاس اعلام می شود، برای مثال اگر دوربین در حالت اتوماتیک قرار بگیرد، خود وظیفه ی تنظیم نور را برعهده می گیرد و چنانچه در حالت منوآل باشد، با المان هایی نور مناسب در محیط را برای عکاس به نمایش می گذارد. منظور از المان، ابزارهایی است که در درون دوربین و لنز عکاسی برای تنظیم نور محیط کار گذاشته می شود.
پرده ی شاتر و دیافراگم، حامی عکاس در محاسبه ی نور
مهم ترین المانی که در درون دوربین های عکاسی وجود دارد، پرده ی شاتر یا مسدود کننده ی دوربین است. پرده ی شاتر ابزاری است که در مقابل ماده ی حساس به نور قرار می گیرد و در مقطع زمانی مشخصی و هنگام گرفتن عکس، کنار رفته و دوباره به حالت عادی باز می گردد. این مقطع زمانی از یک هزارم ثانیه آغاز شده و تا چند ساعت نیز می تواند ادامه پیدا کند.
ابزار مهم دیگری که درون لنزها قرار دارد دیافراگم است. دیافراگم دریچه ای است که مانند مردمک چشم، تنگ و گشاد می شود و قابلیت تنظیم دارد و به عکاس برای تنظیم میزان نور ورودی به دوربین کمک می کند. در واقع پرده شاتر و دیافراگم حامی عکاس برای محاسبه نور هستند. این دو ابزار علاوه بر این، کارکرد ثانویه و زیبایی شناسانه ای نیز دارند. باز و بسته بودن دیافراگم به عمق میدان تصویر کمک می کند و بالا یا پایین بودن سرعت شاتر در مقابل سوژه نیز به نتایج زیباشناسانه ای می انجامد و شکل و کیفیت بصری عکس را تغییر می دهد.
عکاسی، کاربرد ثانویه تلفن های همراه
در عکاسی با دوربین های دیجیتال علاوه برامکانات ثبت تصویر، بهتر است عکاس سوژه اش را با دقت انتخاب کند و در گزینش زاویه ی دید خلاقیت به خرج دهد. گوشی های تلفن همراه ابزارهایی هستند که برخی ازآنها به دوربین های عکاسی با کیفیت های متنوع و متعدد مجهزاند. دوربین عکاسی با هدف ثبت تصویر ساخته می شود اما کاربری اولیه تلفن همراه برقراری ارتباط است. در دهه ی اخیر با پیشرفت تلفن های همراه، تولیدکنندگان اصلی و معتبر آن به این نتیجه رسیدند که تلفن هایی تولید کنند که در کنار کاربرد اولیه، برای جذب مخاطبان بیشتر، کارکردهای ثانویه ی دیگری نیز داشته باشند. به همین دلیل امروز بخش عمده ی کیفیت تلفن های همراه در گرو ارائه امکانات ثانویه است چرا که 99 درصد تلفن های همراه از عهده ی برقرار مکالمه ی تلفنی به درستی برمی آیند. دوربین عکاسی و فیلمبرداری و بازی های متنوع از جمله امکانات ثانویه ی این ابزار ارتباطی است. اولین دوربین های تلفن همراه تجهیزات ساده ای داشتند و تصویر را با کیفیت پایینی ثبت می کردند اما امروز ما با دوربین هایی در تلفن همراه مواجه ایم که تقریباً امکان ثبت تصویری مانند دوربین های عکاسی نیمه حرفه ای را دارند. مکانیزم دوربین در گوشی های تلفن همراه همانند مکانیزم تصویر در گوشی های کامپکت است. ما دو گروه دوربین عکاسی داریم: دوربین هایی که لنز از بدنه قابل تعویض است و دوربین های کامپکت که لنز به طور ثابت بر بدنه نصب شده است. معمولاً وقتی امکان تعویض لنز وجود ندارد، باید لنزی (زوم) با فواصل کانونی متغیر در دوربین کار گذاشته شود که می تواند دامنه ی تصاویر گوناگونی را به عکاس ارائه دهد. در تلفن های همراه دوربین عکاسی تقریباً به شکل مینیاتوری نصب می شود. در دوربین های پیشرفته ی تلفن های همراه، بویژه دوربین گوشی های اپل، لنزهای زومی را در اختیار داریم که دامنه ی عملکرد خوبی دارند و تصاویر قابل قبولی را به وجود می آورد.
داشتن هدف و شناخت از عناصر عکاسی، نقطه تمایزکاربرمعمولی و عکاس
استفاده ی صحیح از امکانات، یکی از مهمترین شروط عکاسی است. اما در کنار همه ی این امکانات، عکاسی نقطه ی آغاز ثبت تصویر است. تصویر انواع متنوعی دارد و آنچه عکاس خوب را از کاربر معمولی متمایز می کند، شیوه ی به کارگیری تکنیک، هدف و شناخت از عناصر عکاسی است. از زمانی که دوربین های کامپکت ساخته شد، دامنه ی کاربرهای دوربین های عکاسی به شکل غیرقابل تصوری گسترش یافت، چرا که این دوربین ها به دلایلی نظیر قیمت، اندازه ی مناسب، استفاده ی آسان و قابل حمل و نقل بودن مورد توجه قرار گرفتند. با در نظرگرفتن این موضوع که بیش از 50 درصد مردم از تلفن های مجهز به دوربین عکاسی استفاده می کنند، متوجه می شویم که نیمی از مردم ساکن کره ی زمین امکان ثبت بی واسطه ی تصویر در لحظات و مکان های مختلف را دارند.
طبیعتاً دوربین های اولیه ی تلفن همراه، صرفاً به بهانه ی فروش بیشتر این وسیله ی ارتباطی ساخته شدند و میزان کیفیت ثبت تصاویر در آن ها بی اهمیت بود. با مرور زمان تولیدکنندگان تلفن های همراه تکنولوژی های پیشرفته تری را در این وسیله، برای ثبت عکسی با کیفیت قابل قبول تعبیه کردند. امروز جشنواره های تخصصی و بزرگی در ارتباط با دوربین های عکاسی تلفن همراه برگزار می شود و بخشی از مهم ترین عکس های مستند و خبری در سطح جهان با تلفن همراه ثبت شده اند و هنرمندان عکس هایی را که به وسیله ی دوربین تلفن های همراه گرفته اند، درگالری های بزرگ و مطرح به نمایشگاه عموم می گذارند. با توجه به فراگیر شدن استفاده از این دوربین ها، از دو راه می توان عکس و عکاس خوب را شناسایی کرد، یکی شیوه ی گزینش موضوع توسط عکاس، هوشیاری، سرعت عمل و هرآنچه به مسائل محتوایی عکس باز می گردد و دیگری رعایت نکات بصری، فرمی و ساختاری است که شناخت و درک آن، به خلق عکسی بامعنا می انجامد.
دوربین تلفن همراه و امکان ثبت تصاویر حساس
از آنجایی که تلفن های همراه بخش جدایی ناپذیر ملزومات شخصی هر فرد هستند، این شانس را برای ما فراهم می کنند که بتوانیم بدون جلب توجه دیگران سوژه های مختلفی را شکار کنیم. در مقاطع و شرایط بحرانی و حساس در سال های اخیر آثار مهمی خلق شده اند، که به جرأت می توان گفت چنانچه تلفن همراهی در کار نبود، امکان رایت و ثبت این تصاویر تقریباً وجود نداشت. اولین تصاویری که از زندان های ابوغریب، گونتانامو و لحظه ی مرگ قزافی به دنیا نشان داده شد، توسط دوربین تلفن های همراه گرفته شده بود. تلفن های همراه به دلیل ویژگی هایی نظیر ثبت آسان و سریع، می توانند لحظاتی با موضوعات حساس را ثبت کنند. شاید بتوان گفت دوربین های موبایل از نظر موضوعی، نقش عکاسی در ثبت کردن دنیای اطراف را ارزشمند کرده اند. یافتن موضوع به علاقه، شیوه ی زندگی و سرعت عمل عکاس باز می گردد، اما رعایت و شناخت ساختار عکاسی، از نظر بصری قدرت درک افراد را بالا می برد و امکان خلق عکسی فراتر از عکس معمولی را ایجاد می کند، عکس های با ارزشی که مخاطب تمایل دارد بارها و بارها آنها را ببیند.
دکتر مقیم نژاد در پایان با نمایش عکس هایی از عکاس های سرشناس جهان گفت: فرد به عنوان یک عکاس، باید آگاه باشد و بداند که عکس مانند هر چیز دیگری، از اجزای مختلفی تشکیل شده که کنترل و دقت روی آن، نقش تعیین کننده ای در تصویرنهایی ایفا می کند. همه ی عکاسان با این اجزا سرو کار دارند و اینکه هر جزء را چگونه و با چه ایده ای به کار می گیرند، عکاس ها را از یکدیگر متمایز می کند.
هر عکس از پیش زمینه و پس زمینه تشکیل شده است، اینکه فردی به عنوان عکاس تمرکز بر پیش زمینه یا پس زمینه را انتخاب کند، در واقع تجربه های بصری متفاوتی را رقم می زند. همچنین عمق میدان هنگام عکاسی قابل تنظیم است. ما عکاسانی داریم که تصاویرشان بیشترین و کمترین عمق میدان را دارند و با این ویژگی شناخته می شوند. حالت ماکرو نیز به ثبت تصاویری با عمق میدان اندک می انجامد.
نوع زاویه ی دید و میزان باز و بسته بودن آن، در انتقال نگاه عکاس تأثیر فراوانی دارد. در عکاسی از زوایای دید متفاوتی نظیر روبه رو، از بالا به پایین، مورب و از پایین به بالا می توانیم استفاده کنیم. افقی بودن یا عمودی بودن عکس نیز می تواند در انتقال نوع نگاه عکاس به مخاطب مؤثر باشد. همچنین فضای داخلی و خارجی، نوع نور حاضر در صحنه، تعداد عناصر بصری، تکنیک عکاسی و شیوه ی عکاسی در خلق نهایی اثر تأثیردارد.